Kültürel Miras Erişilebilirlik ve Kapsayıcılık için Yeni Bir Bakış

TÜBA tarafından yayımlanan “iNCLUSION in the Cultural Heritage Sector” başlıklı eser, kültürel mirasın herkes için erişilebilir ve katılıma açık hale getirilmesine yönelik bilimsel yaklaşımları bir araya getiriyor. Eserin editörlüğünü TÜBA Başkanı Prof. Dr. Muzaffer Şeker ve Doç. Dr. Kevser Çınar üstleniyor.

Kitap, kapsayıcılığı yalnızca fiziksel erişim koşullarıyla sınırlamıyor. Engelli bireylerin ve farklı nedenlerle kültürel yaşama katılmakta güçlük yaşayan grupların deneyimlerini, temsillerini ve karar alma süreçlerindeki yerini de merkeze alıyor. Araştırmacılar, müze yöneticileri, turizm profesyonelleri, eğitimciler, mimarlar, şehir plancıları ve kamu politikası uzmanları için bir başvuru kaynağı olarak tasarlandı.

Disiplinlerarası Bir Çalışma

Avrupa Birliği Erasmus+ programı tarafından ortak finanse edilen iNCLUSION projesinin bilimsel çıktıları arasında yer alan çalışma, yükseköğretim öğrencilerinin engelli bireylere yönelik dönüştürücü kültürel deneyimler oluşturma kapasitesini geliştirmeyi hedefleyen proje kapsamında hazırlandı. Kültürel miras turizmi, müzecilik, eğitim, mimarlık, iletişim, dijital beşerî bilimler ve kamu politikaları kapsayıcılık ekseninde bir araya getirildi.

Teknoloji ve Uygulama Örnekleri

Eserde, kültürel miras turizminde erişilebilirlik, teknolojinin kapsayıcı deneyimlerdeki rolü, kültür kurumlarında katılım, dijital hikâye anlatıcılığı ve kapsayıcı eğitim gibi konular ele alınıyor. Görme engelli bireyler için dokunsal tezhip ve hat sergileri, çok duyulu müze tasarımı ve oyun temelli erişilebilirlik uygulamaları incelenen örnekler arasında yer alıyor.

Dr. Kevser Çınar, önsözünde dijital dönüşümün sunduğu olanakların, yapay zekâdan artırılmış gerçekliğe ve podcast’lere kadar geniş bir yelpazede kültürel mirasa erişimi genişletebileceğini belirtiyor. Ancak teknolojinin kendiliğinden kapsayıcı olmadığını, değerinin tasarım biçimine, temsil edilen deneyimlere ve kullanıcıların geliştirme süreçlerine katılımına bağlı olduğunu vurguluyor.

Erişim Kapsayıcılığın Yalnızca Bir Adımıdır

Prof. Dr. Muzaffer Şeker, sunuş yazısında kültürel mirası ortak hafızanın, kimliğin ve toplumsal katılımın alanı olarak tanımlıyor. Şeker’e göre mirasın değeri, herkesin ona erişebilmesi, yorumlayabilmesi ve katkıda bulunabilmesiyle güçleniyor.

Doç. Dr. Kevser Çınar ise erişimin temel bir kültürel hak olduğunu, ancak tek başına kapsayıcılığı sağlamadığını belirtiyor. Bir müzeye girebilmek, kültürel anlatılarda temsil edilmek veya karar süreçlerinde söz sahibi olmak arasında önemli bir fark bulunduğunu vurguluyor.

Kitapta ayrıca evrensel tasarımla öğrenme, tarihî kent merkezlerinde sürdürülebilir ulaşım, göç ve aidiyet ilişkisi, kültürel peyzajlarda dışlanma ve kapsayıcı müze politikaları gibi konular da yer alıyor.